Van Amerikaanse zijde is Europeanen de afgelopen tijd vaak verweten verkeerd te reageren op de financiële crisis. Eerst alle energie stoppen in het blussen van de brand, dan is er daarna wel tijd om na te denken over beter toezicht en andere correcties op het economisch bestel. Maar als het aan de Belgische christendemocraat Yves Leterme ligt, oud-premier maar nog lang niet klaar met de politiek, wordt er nog veel systematischer nagedacht over pro’s en contra’s van verschillende economische systemen. ,,De samenleving heeft daar bijzondere nood aan.”

Leterme was een van de hoofdsprekers op het ‘Rijnlandcongres’, donderdag en vrijdag op landgoed Mariënwaert in Beesd. Het gaat erom, zei Leterme, mensen ,,op duurzame wijze uitzicht te bieden op welvaart en welzijn”. Met heel veel cijfers liet hij zien waarom het Angelsaksische economische model daar minder geschikt voor is dan het Rijnlandse model, de manier waarop landen als Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland en de Beneluxlanden hun economie hebben georganiseerd – ook wel aangeduid als de socialemarkteconomie. Jarenlang is geroepen dat het Rijnlandse model verouderd is. Maar de financiële crisis heeft laten zien dat dit voorbarig was.

Er is al veel gesproken over de verschillen tussen het Rijnlandmodel en het Angelsaksische model (zie bijvoorbeeld hier en hier). Leterme, die binnenkort een boek over dit thema publiceert en al eerder gepassioneerd over dit thema heeft gesproken, ging er uitgebreid op in. Angelsaksisch staat dan voor het recht van de sterkste, nadruk op individuele waarden, sterke schommelingen, kortetermijndenken, terwijl Rijnlands staat voor gedeelde verantwoordelijkheid, sociale samenhang, continuïteit en betrouwbaarheid, langetermijndenken. In het Angelsaksische model is er zo weinig mogelijk overheid, in het Rijnlandmodel schept de overheid randvoorwaarden voor het particuliere ondernemen en is zij actief op gebieden als sociale zekerheid, onderwijs en zorg.

De standaard kritiek op het Rijnlandmodel, zei Leterme, is dat het duur is, dat alles erg traag gaat, en dat het een rem legt op vitaliteit. Maar ,,het Rijnlandmodel creëert meer welvaart voor meer mensen op duurzame wijze”.

En toen kwamen de cijfers, over de periode 1991-2007, Angelsaksisch tegenover Rijnland.
- Stijging van het bruto binnenlands product per inwoner: vrijwel even groot
- Inflatie: in Rijnlandzone minder grillig verloop en lager
- werkloosheid: beter in Angelsaksische systeem, vijf procent tegen acht procent. Maar: in VS worden gevangenen niet meegeteld, bovendien zitten daar erg veel mensen in leger.
- aantal werkenden: ook beter in Angelsaksische systeem.
- inkomensongelijkheid: veel groter in het Angelsaksische systeem

De conclusie van Leterme: ,,Het is niet zo dat er een groot contrast is in de economische prestaties van de twee systemen. Het Rijnlandse model is economisch gezien vrijwel even sterk, biedt veel meer stabiliteit, maar krijgt wel een gele kaart als het gaat om de werkgelegenheidsgraad” – er zijn simpelwel te weinig mensen aan het werk.