De drie crises – economisch, ecologisch, sociaal – vragen om fundamentele keuzes: voor een duurzame en sociale samenleving. Daar kan iedereen bij helpen.
Als bezorgde wetenschappers, ecologische economen en andere experts kwamen wij in januari in Antwerpen bijeen en formuleerden daar een reeks radicale oplossingen voor de huidige crises. Wij beseffen dat de economische, de sociale en de ecologische crises samenvallen. Samen roepen wij op om juist nu de fundamenten van een duurzame en solidaire samenleving te leggen. Een appèl in drievoud.

1 Er is een nieuw samenlevingsberaad nodig, met sociale partners, milieu-, vredes- en ontwikkelingsorganisaties, vrouwen, jongeren, wetenschappers en migranten.
Elke economische crisis kenmerkt zich door een daling in uitgaven. De economen die ons met deze crisis opzadelden willen zo snel mogelijk de consumptiepatronen in de economie herstellen door een massieve steunverlening aan de industrie.
Dat is een rampzalige koers die het feit negeert dat de situatie vandaag fundamenteel anders is dan bij vorige crises. Samen met de economische crisis ontplooit zich een nooit geziene energiecrisis, voedselcrisis, klimaatcrisis en expansie van armoede en sociale ongelijkheid.
Een fundamentele bezinning is nodig over welke keuzes nu mogelijk en nodig zijn, in plaats van automatisch de weg van nog meer milieu verwoestende en ongelijkheid bevorderende materiële consumptie in te slaan. Wij bepleiten keuzes gericht op een duurzame, solidaire en vreedzame samenleving.
2 Toets en vervang waar nodig het bestaand beleidsinstrumentarium met nieuwe instrumenten ten aanzien van een reeks speerpunten – fiscaal, monetair, openbare bestedingen – om de noodzakelijke koerswending naar een meer duurzame en solidaire economie te ondersteunen, uit te werken en te begeleiden. Maak een urgentieprogramma dat uitdrukking is van een strategie om op korte én lange termijn antwoorden te geven op de financieel-economische, ecologische en sociale crises van vandaag.
Vaak worden de eisen van wereldwijde gerechtigheid en van behoud van natuur en milieu tegenover elkaar gesteld en tegen elkaar uitgespeeld. Maar juist nu komen ze meer dan ooit samen. Mondiale bestedingsimpulsen moeten prioriteit geven aan versterking van de inkomens van de armsten. Dit kan bijvoorbeeld door schuldkwijtschelding. En ook door af te zien van een eenzijdige nadruk op exportgeleide ontwikkeling, of door mondiale instellingen die wereldwijd en op korte termijn bestaanszekerheid garanderen.
Zo’n solidaire bestedingsimpuls kan ook bijdragen aan een noodzakelijke herverdeling van het wereldinkomen. Zij kan bovendien uitstekend samengaan met een bewuste en doelgerichte verlegging van de bestedingspatronen in de rijkere landen. Minder materiële en energie verslindende consumptie ten voordele van investeringen in het sociale, humane en natuurlijke samenlevingskapitaal.
3 Een gedurfde beleidsinzet op elk niveau waarbij terughoudendheid ten aanzien van de materiële consumptiegroei gepaard gaat met gedurfde plannen voor een hernieuwde technologische inzet ten bate van zowel solidariteit als duurzaamheid.
Tot op heden blijft er een in de discussie verwaarloosd aspect: de fundamentele herziening van onze bestaande economische orde en internationaal geldstelsel. Deze laat duidelijk een overmaat van vrijheid toe aan kredietschepping en speculatieve hoogstandjes voor particuliere banken. Iedereen weet ondertussen dat dit één van de voornaamste oorzaken van de huidige crisis is, maar bijna niemand komt met alternatieven.
Echte regulering van de banksector moet drastisch zijn. Maxima voor de jaarlijkse kredietgroei in verhouding tot de reële groei van de economie. Duurzame en wettelijk opgelegde criteria voor financiële producten. Het zijn maar enkele voorbeelden. Even belangrijk is een structuurverandering ten aanzien van de gerichtheid van de technologische ontwikkeling.
We zullen af moeten van de wrange vanzelfsprekendheid waarmee die vrijwel uitsluitend wordt ingezet om de productiviteit per werkende in de marktsector te vergroten. Want daardoor stort zelfs een geringe verflauwing van de particuliere bestedingen ons in een situatie van toenemende werkloosheid. De technologie moet van die eenzijdige dienstbaarheid verlost worden door ze in de eerste plaats aan te wenden voor ecologisch behoud en de groei in de richting van meer duurzaamheid.

4 maart 2009
Bob Goudzwaard, Leida Rijnhout, en Lou Keune, respectievelijk emeritus hoogleraar VU; coördinator Vlaams Overleg Duurzaam Ontwikkeling; onderzoeker universiteit Tilburg
© Trouw 2009