Beste Jan,

Hierbij nog een reactie naar aanleiding van jouw toespraak afgelopen vrijdag op het Rijnlands Congres. Je stelde dat het afgelopen moest zijn met het competentiegericht onderwijs en dat we terug moeten naar meer kennisoverdracht. Je vertelde ook dat je de HBS niet hebt afgemaakt en bent gaan werken als bankwerker. Als bankwerker zul je wellicht gemerkt hebben denk ik dat er grote verschillen zijn tussen beroepen, leermogelijkheden van mensen en daarmee de beste manier om een vak te leren.

Als je ziet dat op veel MBO-opleidingen op dit moment juist de stap wordt gemaakt naar het meer praktijkgerichter opleiden omdat men heeft gemerkt dat veel kennisoverdracht voor een bepaalde groep leerlingen niet werkt, dan zou je daar toch blij mee zijn? Het bedrijfsleven vraagt om mensen die meer praktisch zijn opgeleid (of anders gezegd een betere aansluiting hebben tussen praktijk en theorie). Ik werk veel voor de handels- en economieopleidingen en daar kan het helaas nog altijd voorkomen dat iemand met goede cijfers slaagt voor zijn opleiding verkoper maar dat geen enkele winkel hem of haar zou willen aannemen. Dat kan toch niet de bedoeling zijn?
Juist deze kloof tussen theorie en praktijk probeert men in het MBO onder het containerbegrip ‘competentiegericht onderwijs’ te overbruggen. Ook zie je nu meer aandacht voor gedrag en houding in de opleidingen en daar zijn bedrijven erg blij mee.

Ik ben het met je eens dat je niet mag doorslaan met ideeën die allerlei goeroes op het gebied van het nieuwe leren hebben. Zelf alle verantwoordelijkheid nemen voor het leren en zelfontdekkend leren dat kunnen veel leerlingen niet aan (zelfs jong volwassenen niet in het HBO). Maar in een MBO-opleiding van 4 jaar eerst leerlingen aan de hand nemen en daarna meer zelfstandig laten worden dat is prima.
Er zijn prachtige voorbeelden van vernieuwing in MBO-opleidingen waar je heel enthousiast van zou worden denk ik. Dus … ga bijvoorbeeld eens kijken in Eindhoven op de school voor economie!
Het raakt dan ook de goede MBO-mensen (maar ook HBO’ers) diep als je hun vernieuwing over één kam scheert met het studiehuis in het HAVO/VWO.
We hebben helaas veel last van verkeerde beeldvorming door het gebruikte begrip “competentie”.

Waar ik zelf heel graag aandacht voor zou willen zien: de manier waarop het MBO georganiseerd is (grote anonieme leerfabrieken) met een raad van bestuur die bestaat uit bedrijfskundigen (helaas bijna geen mensen meer die verstand hebben van onderwijs) en een financieringssystematiek die erop gericht is zo snel en zoveel mogelijk diploma’s op te leveren. Dit leidt er automatisch toe dat kwalitatieve vernieuwing zoals nu het CGO, een bijna onmogelijke opgave is. Er zijn geen uren beschikbaar voor ontwikkeling, innovatie, scholing van docenten etc.. Er wordt zo krap gebudgetteerd dat men amper de vereiste 850 uur kan behalen. Tel daar het lerarentekort bij op en de toenemende ongediplomeerde instroom vanuit het VMBO dat ook allemaal een start- kwalificatie moet behalen. Door o.a. het verdwijnen van het voortgezet speciaal onderwijs komt er een groep leerlingen in het daarvoor bedachte traject in het MBO (AKA, niveau 1) die zo veel investering vraagt dat daar met de beste wil van de wereld en de meest idealistische docent nog weinig mee te doen is.
Als je een onderzoek zou laten doen naar daadwerkelijke bekwaamheid van docenten en managers in het MBO zou je je denk ik wild schrikken van het lage niveau. Ook de investering in docenten de afgelopen 20 jaar in docenten is minimaal geweest.

Al met al: geen wonder dat het op veel scholen mis gaat, ze draaien te weinig lesuren door buggettering en personeelstekort, ideeën uit het nieuwe leren worden door onbekwame mensen overgenomen en ze kunnen de problematiek van leerlingen niet aan. Oplossing zoekt men in steeds rigidere kwaliteitszorgssystemen… en meer controleurs en managers. Zo gaan we uiteindelijke naar een papieren werkelijkheid waar uit cijfers blijkt dat het allemaal nog wel meevalt en daartegenover de echte werkelijkheid. Intensieve menshouderij-verschijnselen dus.

Je zult misschien conluderen dat ik wel een erg negatief beeld schets en dat er ook de huidige vernieuwing weinig kans van slagen heeft. Misschien is dat zo op grote schaal maar ik blijf hoopvol als ik voorbeelden zie van MBO-scholen waar het wel goed gaat en die fantastische resultaten boeken. Waar het bedrijfsleven blij is en leerlingen ook. Dit zijn overigens wel scholen met lef en soms wat anarchistische trekjes. Het zou op dit moment productiever zijn als er een onderzoek zou komen met als vraag: waarom lukt het op sommige scholen wel? Wat zijn succesfactoren? In plaats van een grootschalig onderzoek naar de vraag waarom veel onderwijsvernieuwingen de afgelopen jaren zijn mislukt (een mooi boek hierover is overigens geschreven door Dolf van der Berg, oud-hoogleraar).

Ik hoop dat ik hiermee het beeld dat je hebt van competentiegericht onderwijs met name in het MBO heb kunnen nuanceren en hoop dat je vanuit het rijnlands gedachtengoed zou willen pleiten voor een andere kijk op de organisatie van ons onderwijs.

Met vriendelijke groet,

Karin Geurts
(werkzaam als zelfstandig adviseur voor MBO-scholen).